• ۱۳۹۷ شنبه ۲۶ آبان
  • اِسَّبِت ٨ ربيع الاول ١٤٤۰
  • Saturday, November 17, 2018
کلیدواژه: 45788
تاریخ انتشار:۱۳۹۶ شنبه ۱۴ مرداد، ساعت 17:27
تاریخ بروزرسانی:۱۳۹۶/۵/۱۴

شوشتر

شهر شوشتر از شهرهای بسیار کهن ایران است. طبق روایت گویند: شهرستان شوش و شوشتر را شوشیند (شوسن) زن یزدگرد پسر شاپور ساخت، زیرا او دختر ریش گلوته پادشاه یهودیان و مادر بهرام گور بود. در عید عیلامیان شهر هیدالو ظاهرا در موضع کنونی شوشتر بود و سپاهیان آشور بانیپال در دنباله فتوحات خود بدانجا رسیدند.

قدیمی ترین آثار به دست آمده نشان می‌دهد که شوشتر در زمان ساسانیان نیز وجود داشته است. در سال دویست و شصت میلادی والدین قیصر روم اسیر شاپور اول (دومین پادشاه سلسله ساسانی) گردید و در مدت هفت سال اسیری به ساختن سد عظیم شادروان در نزدیک شوشتر مشغول بود. عرب‌ها، سد شادروان را از عجائب ابنیه جهان می‌شمردند و هنوز آثاری از آن باقی مانده است.شوشتر در دوره قاجاریه نیز کرسی ایالت خوزستان محسوب می‌شد.

 

 

سازه های آبی شوشتر

معماری از اجتماعی ترین اشکال بروز هنر ، فرهنگ، توانمندی یک ملت و زمینه شناخت تاریخ گذشته و امکان تبلور آینده آن است. با این باور و بر اساس فرصتی که در سال های اخیر برای شناخت معماری شهری، تولیدی و معماری مبتنی بر آب در شهر شوشتر و پیرامون آن دست داد، سعی در طرح بزرگترین مجموعه آبی و ویژگیهای آن خواهیم کرد تا به پیشنهاد مشخص در این زمینه برای حفظ میراث ارزشمند و توان آفرین آن برسیم. نقش تولیدی آب و اثر توزیع و بهره برداری از آن در شکل گیری سیستم حکومت و نظام کالبدی در کنار فعالیتهای دفاعی و اقلیمی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

ایجاد اولین امکان عبور از کارون عظیم و پهناور، مهار و بهره برداری از آب و انرژی آن به مدد پشتکار، هوش و درایت پدران ما در طی هزاران سال، یکی از بزرگترین و کهن ترین مجموعه های دست ساخت بشر تا پیش از دوران انقلاب صنعتی را پدید آورده است. مجموعه ای که در طول کیلومترها ادامه می یابد و در طی هزاران سال کامل می شود و در جوار خود یکی از هوشمندانه ترین اشکال بروز معماری شهری–آبی را به وجود می آورد.

از شگفتیها و فرازهای این کار آبی، ایجاد مجموعه عظیم چند عملکردی، در طول نزدیک به یک کیلومتر شامل عناصر اصلی زیر می باشد:

 

بند میزان با هدف اصلی تقسیم آب کارون به دو شاخه دو دانگه(گرگر) و چهار دانگه(شطیط).

 

 نهر داریون(داریوش) با کانالها و دریچه های متعدد و اهداف گوناگون و پیچیده ای چون آبیاری جزیره میان آب به وسعت حدود چهل هزار هکتار با تقسیم بندی ها و دریچه های بسیار دقیق کانالها، آب پخش کن ها، پلها و نهرهای مفروش و… . همچنین تامین آب شرب شوشتر و نیز ایجاد دسترسی ویژه به قلعه شاهی سلاسل.

 

پل بند شادروان به عنوان دریچه خروجی و تنظیم ارتفاع آب در نهایت غربی این مجموعه آبی به منظور سوار کردن آب شطیط بر روی نهر داریون و ایجاد امکان عبور از کارون در شاهراه اصلی شرقی غربی منطقه در مسیر شاهی تیسفون تا پاسارگاد.

 

 ایجاد عمارت کلاه فرنگی برای کنترل میزان ارتفاع آب و نظارت بر عملیات در محدوده این مجموعه.

 

  قلعه سلاسل به عنوان مرکز فنی، حکومتی و مدیریت آب منطقه.

گلوگاه دستیابی و کنترل خوزستان و آب آن عمدتاً در این منطقه شکل گرفته و تجلی آن قلعه سلاسل است که به تناوب از دوران ایلامی تا اواخر قاجار، محل استقرار حکومت محلی برفراز صخره شوشتر بوده است. این مجموعه عظیم چنانکه گفته شد در فاصله بند میزان تا پل بند شادروان کامل می شود و به صورت چند منظوره آب کارون را در طول نزدیک به یک کیلومتر، چند متر بالا آورده، از آب و انرژی آبی آن بطور شگفت انگیزی در طول چهل کیلومتر اراضی جنوبی شوشتر تا بند قیر یعنی دشت میاناب (میان او، مینو، بهشت) را به یکی از سرسبزترین مناطق دنیا مبدل کرده بوده است. کانالهای دستکند و دست ساخت متعدد و پلهای آب بر و پل بندها و آسیابها و دیگر تاسیسات آبی صنعتی نه تنها شهر شوشتر را سیرآب و تهویه می کرده، بلکه یکی از سرسبزترین و آبادترین مناطق را برای تولید انبوه و گسترده و کشاورزی (چونان انبار بزرگ غله) خلق کرده است.

کشاورزان در حاصل تولید، شهر نشینان و نیروهای نظامی و دیوانی نیز از بازار تولید تغذیه می کرده اند، به نحوی که منطقه خود بستر تمدنها و شهرهای مهمی چون احتمالاً هیدالو (ایلامی هخامنشی) دستوا(پارتی- قبل و بعد از اسلام عسکر مکرم) و شوشتر کنونی(ساسانی) بوده است.

در ادامه این تاسیسات آبی ، پیرامون شاخه های کارون عناصر متعدد دیگری شکل گرفته اند که از آن میان می توان به مجموعه شگفت انگیز پل بند گرگر، مجموعه آبشارها(حدود پنجاه آسیاب که در خدمت کشاورزی منطقه بوده است)، برج عیار و تاسیسات منظم آن، بند زیبای ماهی بازان (خدا آفرید)، پل بند لشکر، بند خاک و بسیاری از دیگر پلها و آب پخش کن ها و کانالهای و تاسیسات در دو سوی جزیره میان آب (و نیز شماری از عناصر هنوز ناشناخته) اشاره کرد. رد این مجموعه را بوسیله کانال دستکند مسرقان از بند قیر تا شرق اهواز و نیز تاسیسات آبی–صنعتی کهن اهواز می توان پی گرفت. کار انسانی شگفت انگیزی که به قول مهندس حامی اجازه نمی داده است حتی یک قطره از آب کارون هدر رود و به دریا بریزد.

این مجموعه عظیم در واقع تنها با پشتیبانی مالی، نظامی، اداری و فنی وبویژه مدیریت بسیار هوشمندانه و قوی حکومتهای متمرکز و مقتدر در کشور و نمایندگان آنان به صورت شاهکان و میرآبها و مهندسان میسر می شده است به نحوی که حکومت در منطقه خوزستان همواره با مدیریت مهندسی آب در هم آمیخته بوده است و بر این اساس می توانسته پا بر جا بماند و انبار غله منطقه و تولیدات گسترده صنعتی آن باشد.

مدیریت آب خوزستان به قدری تخصصی و مهم بوده است که حتی با تغییر حکومتها تغییر نمی کرده و تا حمله مغول هم کمابیش سرپا بوده است. این مجموعه عظیم تر از آن بوده است که با توان افراد و حتی حاکمان محلی قابل کنترل و اداره باشد.

در نتیجه مرکز مدیریت و مهندسی آب خوزستان در طول تاریخ بطور عمده در قلعه سلاسل شکل می گرفته است و حاکم خوزستان که خود میراب خوزستان و مسئول تشکیلات فنی آن بوده، عنصر مهمی در مجموعه حکومت کشور به حساب می آمده است. وزارت «کست افزوده» ساسانی با وظیفه مدیریت پیمودن و آب، شاید از همین قلعه سلاسل هدایت می شده است.

هر زمان قدرت و تمرکز حکومتهای مرکزی افول کرده، در معرض تهاجمها و نابسامانی قرار گرفته است، این مجموعه در هم پاشیده و از کارآیی و رونق افتاده است. با ضعف قدرتهای متمرکز ناشی از جنگ و تهاجم و ضعف مالی و نظامی و قطع ارتباط متقابل حکومت منطقه و حکومت مرکزی این ماشین عظیم که به مراقبت پر هزینه و سنگین دائمی مالی نظامی و فنی نیازمند بوده است از کار می افتاده و قحطی و ویرانی در منطقه رخ می نموده است. (نمونه های تاریخی بقا و زوال از این دست را در این منطقه و در بین النهرین بسیار می توان یافت)

به همین سبب آب همواره عنصر مورد ستایش، مطهر، مقدس و مهمی در اعتقادات و سنن مردم این مرز و بوم بوده است. با توجه به بحث فوق روشن است که مطالعه سیستم آبی خوزستان، ریشه ها، زمینه های تاریخی و عناصر آن نه تنها خود فی نفسه بسیار مهم و پر جذبه است، بلکه زمینه منحصر بفردی برای شناخت علت پدیدار شدن حکومتهای مقتدر و متمرکز آسیایی و شکل خاص آن در ایران بشمار می آید.

 

مسجد جامع شوشتر

مسجد جامع شوشتر که یکی از دیدنی ترین مساجد ایران است در این شهر قرار دارد و از کتیبه های آن چنین استنباط می شود که خلفای عباسی در زمان امام حسن عسگری (ع) به ساخت آن اقدام نموده و پس از آن تکمیل و ترمیم شده است. این مسجد با 54 ستون در ایوان و طاقهای موسوم به رومی تأثیر فرهنگ دیرینه ایران و معماری محلی منطقه را با سقفها، گچبری ها، کنده کاریها و مناره ها و آجرکاریهای پر نقش ملهم از فرهنگ اسلامی در قالبی ارزشمند و زیبا به منصه ظهور رسانده است. بنای این مسجد را به سال 254 هجری قمری در زمان خلافت عباسی نسبت می‌دهند ولی چندین بار که آخرین آن سال 1171 خورشیدی بود، تعمیر و مرمت گردید.

 

پل حاج خدایی

پل حاج خدایی یک پل تکدهانه است که بر روی نهر داریون ساخته شده است. این پل با شماره 11559 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. پل مزبور دارای 26 متر درازا و 7 متر پهنا و ارتفاع 50/8 متر می باشد. قسمت پائین پل در دوره های اخیر توسط ملات سیمان اندود شده است این پل یک طاق جناغی شکل دارد. این پل در پائیز سال 82 توسط میراث فرهنگی شوشتر تعمیر و مرمت شده است.

پل حاج خدایی که بر روی نهر داریون زده شده است در زمان پهلوی دوم 1309توسط حسین حاج خدایی یکی از مالکین بزرگ شوشتر ساخته شد. این پل ظاهرا برای عبور و مرور افراد و کشاورزان و کارگران مشغول در باغهای مالک فوق بوده و با هزینه 400 هزار تومان ساخته شده است. طاق آجری پل حاج خدایی در حین مرمت

ظاهراً در دوره قاجار در نزدیکی های این پل دروازه ای بنام دروازه آدینه بوده که روزهای جمعه هنگام برگزاری نماز جمعه و صحراگردی مورد استفاده بوده که به سوی مسجد جامع گشوده می شده است. همچنین بقایای یک حمام قدیمی نیز در کنار پل به چشم می خورد.

 

قدمگاه مقام صاحب الزمان (علیه السلام)

در تاریخ نقل شده است که در سال 991 هجری قمری (بیش از 400 سال پیش) شخصی به نام درویش کریم و رفقایش در این محل خدمت امام زمان(عج) رسیدند و قدمگاه حضرت صاحب الزمان را بنا کردند، از آن روز تا به حال این بقعه مورد توجه علاقه مندان آن حضرت قرار گرفت.

 

امامزاده عبدا...

در بالای تپه‌ای در جنوب شهر شوشتر قرار دارد و دارای چشم‌انداز بسیار زیبایی است. ساختمان اصلی آن از به دوران سلجوقی و به سال 629 هجری قمری نسبت می‌دهند. این بقعه محل دفن یکی از فرزندان امام زین‌العابدین (ع) است. ضریح آن در زمان ناصر الدین شاه قاجار به و به سال 1228 خورشیدی به سبک اواخر دوره صفوی ساخته شد. گچ‌بریهای داخل بنا به سبک قاجار است. گنبد این بنا به شیوه گنبدسازی منطقه، از نوع رک مضرس است. ارتفاع ایوان ورودی بنا نه متر و عمق آن پنج متر است.

 

آرامگاه حاج شیخ محمدتقی شوشتری

محمدتقی شوشتری معروف به علامه شوشتری یا محقق شوشتری، که در بین مردم شوشتر مشهور به شیخ شوشتری و حاج شیخ بود، یکی از علما و دانشمندان معاصر است که در ساحت حدیث‌پژوهی فالیت‌های بسیاری انجام داده‌است.

 

بقعه براء بن مالک

بقعه براء بن مالک در شمال شهر و مقابل ویرانه‌هایی قلعه سلاسل واقع است. این بقعه قدیمی‌ترین مقبره اسلامی در شوشتر و شاید در ایران باشد. روایت شده است که وی از صحابه حضرت پیامبر (ص) بوده و هنگام فتح شوشتر در سال 17 یا 18 هجری قمری کشته شد. گنبد این بنا به سبک گنبد سازی دوره صفوی و کاشیها مربوط به دوران قاجار است.

 

بند ماهی بازان

بند ماهی بازان در اراضی شهر تاریخی دستوا و به منظور بالا نگهداشتن سطح آب ساخته شده است. این بند با شماره 4207 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

بند ماهی بازان محققاً برای بالا آوردن فشار آب و بالا نگهداشتن سطح آب ساخته شده است ورشته سنگی وسط دره ی مصنوع را طوری مرمت کرده اند که در هر کجا حفره ای یا سنگ غیر مقاومی بوده آن را گرفته و تبدیل به صخره و دیوار مقاومی در برابر فشار آب نموده اند وبر فراز آن دیواره هایی برای جلوگیری از آب ساخته اند که اکنون دو قسمت این دیوارها باقی مانده است .

 

ساباط

«ساباط» معبرها یا پوشش طاقدار با تزئینات و آجرکاری هستند. در «مجموعه آسیابها و آبشارها» دو ساباط شناخته شده، که هماکنون فقط یکی از آنها باقی مانده است.

نمایی از ساباط ورودی(ضابطون)

در مجموعه آسیابها از دوران های گذشته دو ساباط موجود بوده:

1. ساباط ورودی(شمالی) معروف به ساباط ضابطون با عرض 3/5 تا 4 متر و طول 7 تا 8 متر. این ساباط در ابتدای مسیر ورودی به مجموعه قرار دارد که از جلوی امامزاده ماهرو شروع و در نیمه پله های ورودی شمالی به پایان می رسد. این ساباط ضابطون نام داشته و مأمور دولت در این مکان می ایستاد و از افراد و صاحبان احشامی که خارج می شدند مالیات و عوارض دریافت می کرد. (ضابط به معنی نماینده است و این شخص نماینده حاکم محل بود)

نمای مجموعه از ساباط ورودی(ضابطون)

2. ساباطی که در ضلع غربی مجموعه و بعد از دو پلون یعنی در محدوده آسیابها قرار داشته. گفته می شود این ساباط دارای یک ورودی بوده است. این ساباط به عنوان استراحت گاه مراجعان استفاده می شده و همزمان باتخریب آسیابها در سال های اخیر از بین رفته است.

 

کاروانسرای افضل

کاروانسرای افضل مربوط به دوره قاجار است و در شوشتر، خیابان طالقانی، کوچه سنگ‌فرش واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۷ اسفند ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۹۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

خانه تاریخی شوشتر(مرعشی)

خانه مرعشی مربوط به دوره قاجار است و در شوشتر، دروازه غربی آبشارهای شوشتر واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۷ اسفند ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۹۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

خانه تاریخی شوشتر(امین زاده)

خانه تاریخی شوشتر(امین زاده) در دوران قاجارتوسط شخصی بنام امین زاده ساخته شده است. این خانه که در سال 78 به شماره 2446 درفهرست آثار ملی به ثبت رسیده، یکی از بناهای شاخص در بافت قدیمی شوشتر است. خانه تاریخی شوشتر در قسمت”نعمت خانه” و محله کوره شوشتر واقع شده و سازه آن سنتی و ازمصالحی چون سنگ، آجر و گچ تشکیل شده است. این بنا دارای تزیینات بسیار زیبای آجرو سنگ شامل گچبریهای مشبک و حجاری بر پیشانی ایوانها در ضلع جنوبی، ستونهای آجری تزیینی در اطراف ورودیها و در دو ضلع شرقی و غربی و خوون چینی‌های آجری که تمام پیکره نمای خانه را در برگرفته است. خانه تاریخی امین زاده در چهار طبقه شامل شوادان، شبستان، همکف و طبقه اول است که به روش دور ساز و ایوان مرکزی شوادی ساخته شده است.

 

خانه‌ی مستوفی

خانه‌ی مستوفی از جمله بناهای تاریخی واقع در شهرستان شوشتر، یکی از آثار ارزشمند ایران کهن به شمار می‌آید که کارشناسان بناهای تاریخی، قدمت آن‌ را به دوران حکومت پادشاهان قاجار نسبت داده‌اند. این خانه با شماره‌ی ۲۳۱۵ در ۱۴ اردیبهشت سال ۱۳۷۸ به عنوان اثر ملی کشور به ثبت رسیده است.

این خانه که یکی از خانه‌های دوران قاجاریه و متعلق به محمدعلی مستوفی از تجار شوشتر است، در استان خوزستان، غرب شهرستان شوشتر، در بافتی تاریخی احداث شده است. برای بازدید از این عمارت تاریخی می‌توانید پس از سفر به شهرستان شوشتر و عبور از میدان باطنی، در سمت راست میدان، تابلوی راهنمای مسیر خانه را مشاهده کرد. پس از طی مسافتی، در نزدیکی مسجد مستوفی، ساختمانی قدیمی قرار دارد که به خانه‌ی مستوفی مشهور است. سر در ورودی این مکان، منصوب به تابلوی میراث فرهنگی است که اطلاعاتی در مورد تاریخ ساخت و شماره‌ی ثبت ملی را در اختیار بازدیدکنندگان قرار می‌دهد. از نکات قابل توجه در مورد خانه‌ی مستوفی شوشتر، می‌توان به تغییر کاربری این عمارت به اداره‌ی میراث فرهنگی شهرستان شوشتر در سال ۱۳۷۴ و پس از آن به صورت همزمان به رستوران، موزه و عکاس‌خانه اشاره کرد.

 

آپارات سراسری - استان ها سروش سراسری - استانها
اظهار نظرات | 0 نظر
captcha
Page Generated in 3/0456 sec