کلیک کنید
  • ۱۳۹۶ سه شنبه ۳۰ آبان
  • اِثَّلاثا ٢ ربيع الاول ١٤٣٩
  • Tuesday, November 21, 2017
زمان انتشار: ۱۳۹۶ يکشنبه ۱۹ شهريور ساعت 12:36 | تاریخ بروزرسانی : ۱۳۹۶/۶/۱۹ ساعت 12:36 | تعداد بازدید: 165 | کد مطلب: 47906
پاشنه‌ آشیل‌های یک طرح

صابر شیبانی - پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه

صابر شیبانی - پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه

پیشنهادی که اخیرا جمعی از نمایندگان مجلس شورای‌اسلامی با عنوان و محتوای کارآمدسازی و ارتقای مدیریت صندوق‌های بازنشستگی و در یک طرح 6 ماده‌ای به کمیسیون اجتماعی ارائه کردند، از نگاه برخی کارشناسان و باتوجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور و اوضاع  و احوال کلان نظام بازنشستگی کشور، ایرادهای اساسی دارد.

در سال‌های اخیر مطالعات علمی، فنی و محاسبات قابل‌توجهی در آسیب‌شناسی بحران صندوق‌های بازنشستگی عمومی و دولتی در کشور انجام شده و نتایج آن در همایش‌های مختلف علمی که با مشارکت صندوق‌ها و موسسه‌های پژوهشی و علمی حوزه بیمه‌های اجتماعی برگزار شده، ارائه و مورد بحث و ارزیابی قرار گرفته‌اند. اما به‌نظر می‌رسد ارائه‌کنندگان طرح، چندان توجهی به یافته‌های پژوهشی و منابع تحقیقاتی این حوزه که با هدف شناسایی علل بروز بحران در نظام بازنشستگی کشور صورت گرفته و راهکارهایی را به‌صورت شفاف در سه بخش اصلاحات ساختاری و نهادی (مدیریتی و حکمروایی) و اصلاحات سیستمی (نظام چندلایه) با اجماع نظر صاحب‌نظران و کارشناسان بیمه‌های اجتماعی در ایران اراده کرده‌اند، نداشته‌اند.

نکته مهمی که در نگاه کلی به طرح به چشم می‌خورد، فقر ساختاری نظام سیاست‌گذاری و در ابعاد بزرگتر در نظام قانون‌گذاری است. پرسش این است که طرح مورد بحث از کدام مطالعه کاربردی و جامع در نظام بیمه‌های اجتماعی استنتاج و استخراح شده است؟ آیا ماهیت و ابعاد پیچیده بحران صندوق‌ها برای نمایندگانی که آن را ارائه کرده‌اند، آشکار است. آیا طرح یاد شده در هنگام ارائه به کمیسیون اجتماعی دارای پیوست‌های فنی، حقوقی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و... بوده است. پرسش‌هایی از این قبیل پیش از آنکه به رویکرد نهاد قانون‌گذار در مواجهه با پدیده نوین و پیچیده بازنشستگی اشاره کند، به بی‌توجهی نظام قانون‌گذاری کشور به راهبرد کارشناسی برای حل بحران‌های پیچیده و چندوجهی و متحول جامعه مدرن صحه می‌گذارد. به نظر می‌رسد پاشنه آشیل این نظام حلقه گمشده‌ای است که بدنه کارشناسی و حوزه تحقیق و توسعه در علوم انسانی و پایه را به بدنه تصمیم‌گیری، قانون‌گذاری و سیاست‌گذاری پیوند می‌زند.

در سپهر سیاسی کشور این دو مجموعه ارتباط ارگانیک و هدفمندی ندارند. تصمیم‌گیران چندان اعتمادی به بدنه تصمیم‌ساز ندارند و چه‌بسا تحقیق و توسعه را افزونه‌ای فانتزی و با پرنسیب می‌دانند که با مدیریت جهدی و راهبری قاطع و عملیاتی همسو و سازگار نیست. در چنین شرایطی تلاش صاحبان اندیشه و علم و تحقیق در عمل به بار نمی‌نشیند و کشور همواره آبستن بحران‌های جدید و سنگین خواهد بود.

تاریخ نیم‌قرن اخیر ایران بزرگ‌ترین و بارز نمونه‌های این گسست دردناک و پرهزینه بین علم و عمل را نشان می‌دهد.

راهکار طرح برای حرکت از طرح‌های بازنشستگی مزایای معین به کسورات معین یا مشارکت معین با اهدف ضمنی کارآمدی صندوق‌های بازنشستگی انطباق ندارد. طرح‌های بازنشستگی مزایای معین همواره رکن اصلی بیمه‌های اجتماعی بوده و خواهند بود. طرح‌های معین (DC) در تئوری و در تجربه جهانی قابلیت لازم برای جایگزینی طرح‌های مزایای معین را ندارند و نمی‌توانند اهداف اصلی این طرح‌ها را که توزیع مثبت و متناسب ریسک‌های طولی و عرضی برای بیمه‌شدگان و جامعه تحت پوشش خود است، دنبال کنند. موفق‌ترین تجربه‌های اصلاحات بازنشستگی در جهان طرح‌های چندلایه است که بیشترین مزایا و کمترین معایب را در بین صورت‌بندی‌های مختلف از اصلاحان نام بازنشستگی دارد به‌گونه‌ای که این دو سیستم در کنار هم، ضعف‌های یکدیگر را پوشش داده و تنوع و تعداد خدمات و محصولات بیمه‌های اجتماعی را در پاسخ به نیازهای متفاوت جامعه تحت پوشش ارتقا می‌بخشند. مشکل اصلی نظام بازنشستگی در ایران مربوط به ماهیت مزایای معین نیست. امروز بیمه‌های اجتماعی در همه کشورهای پیشرفته و در حال توسعه به‌جز چند کشور محدود آمریکای لاتین و اروپای شرقی و جنوب آسیا از طرح‌های مزایای معین اصلاح شده، استفاده می‌کنند و بیش از 5/2میلیارد بیمه‌شده را تحت پوشش دارند. مشکل اساسی نظام بازنشستگی در ایران فقدان ساختار و کارکرد قابل‌قبولی از حکمروایی است. نظام‌های بازنشستگی بنا به ماهیت بین‌نسلی و تکاملی خود وسوسه بسیار زیادی در برخی صاحبان قدرت و بازیگران سیاسی در رقابت‌های جناحی و فردی ایجاد می‌کند تا گاه از جیب نسل‌های آتی هزینه کنند. در ایران بخشی از سیستم تصمیم‌سازی در برابر آثار و تبعات مثبت یا منفی تصمیمات خود، پاداش یا جریمه‌ای دریافت نمی‌کند، این موضوع سبب شده برخی دولت‌های پس از انقلاب خواسته یا ناخواسته نظام بازنشستگی کشور را به ورطه  بحران زودرس هدایت کنند.

اما امروز با آشکار شدن عمق و سمت بحران  طرحی برای ساماندهی به اوضاع نابسامان بازنشستگی ارائه می‌شود که به‌زعم نگارنده با 30سال سابقه تحقیق و تدریس در بیمه‌های اجتماعی نه‌تنها باری از دوش صندوق‌ها برنخواهد داشت بلکه پتانسیل‌های اصلاحات را نیز از بین خواهد برد. برای واکاوی نتایج اجتماعی نتایج احتمالی طرح پیش‌گفته، توجه به چند نکته راهگشا خواهد بود. در ماده یک طرح ساختار نظام بازنشستگی با تشکیل هیئت‌ عالی نظارت، اصلاح شده است. اعضای این هیئت همگی از کارگزاران و اعضای نهاد دولت هستند که در بیشتر دولت‌های قبل با عناوینی متفاوت همین مسئولیت را برعهده داشتند و ازقضا برخی از همین تصمیم‌گیرندگان بیشترین نقش را در بحران‌آفرینی حوزه بیمه‌های اجتماعی ایفا کرده‌اند. چطور می‌توان مطمئن بود که متاخرین سیاسی و مقامات ارشد تصمیم‌گیرنده رویه‌ای متفاوت با پیشینیان خود خواهند داشت و تقدم اولویت‌های بلندمدت  را بر ملاحظات و منافع کوتاه‌مدت مدنظر قرار خواهند داد؟ به بیان دیگر ساختار پیشنهادی طرح برای حکمروایی در نظام بازنشستگی از هیچ انطباقی با نظام حکمرانی مطلوب که از طرف نهادهای معتبر بین‌المللی برای اصلاح نظام تصمیم‌‌گیری، مدیریت و نظارت بر سیستم‌های بازنشستگی ارائه شده، ندارد.

در ماده 2 طرح مدیریت منابع صندوق‌ها مدنظر قرار گرفته و بدون اینکه بین ساختار و مدیریت منابع مالی صندوق‌ها با نظام مالی صندوق‌ها درک و تطبیق داده شود، به ساختار سرمایه‌گذاری دارایی‌های صندوق‌ها اشاره‌شده و سهم سرمایه‌گذاری از درآمدهای صندوق‌ها و سهم سود سرمایه‌گذاری‌ها در مصارف جاری و آتی صندوق‌ها که نقش تعیین‌کننده‌ای در ساختار و پرتفوی صندوق‌ها دارد، نادیده گرفته شده است.

مطالعات بیمه‌سنجی نقش بسیار مهمی در تنظیم پارامترهای سیاستی سیستم‌های بازنشستگی دارد و بدون انجام این مطالعات تقریبا تصمیم‌گیری اصولی و صحیحی و سیاست‌گذاری مالی مطلوب غیرممکن است. در بند 3 طرح فقط به برآورد بدهی نهاد دولت به صندوق‌ها محدود شده که بیانگر نگاه ابتر و ناقص به نقش آکچوئری در نظام قانون‌گذاری و سیاست‌گذاری است. موارد دیگر نیز تکرار موادی از قوانین بالادستی ازجمله قانون ساختار نظام جامع رفاه و تامین‌اجتماعی است که گرهی از کلاف تودرتوی بحران نظام بازنشستگی کشور نخواهد گشود.  

منبع:شماره 119 هفته نامه آتیه نو

نسخه چاپی نسخه XML فایل خبر ارسال به دوستان
کلید واژه
 
تلگرام سراسری - سایت اصلی
زمان انتشار: ۱۳۹۶ يکشنبه ۱۹ شهريور ساعت 12:36 | تعداد بازدید: 165 | کد مطلب: 47906
ارسال نظر
نام:
captcha
کد امنیتی:
پست الکترونیک:
نظر: 100

مشاهده دیدگاه بینندگان



Page Generated in 0/5907 sec